Designteka

Spacer po Saskiej Kępie, rozmowy o mieście widzianym z perspektywy kuriera i intensywna praca nad autorskimi tekstami. Tak rozpoczął się pierwszy etap 12. edycji konkursu TEORIA organizowanego przez Fundację im. Stefana Kuryłowicza. Dwudniowe warsztaty zgromadziły młodych architektów i architektki podejmujących refleksję nad społecznym, kulturowym i humanistycznym wymiarem architektury.

Dwa dni rozmów o architekturze i mieście

W dniach 23–24 maja 2026 roku w siedzibie Fundacji im. Stefana Kuryłowicza oraz pracowni Kuryłowicz + Architekci na Saskiej Kępie odbyły się „Warsztaty pisania o architekturze” organizowane w ramach 12. edycji konkursu TEORIA. Do udziału zaproszono dwanaście osób wyłonionych przez jury spośród wszystkich nadesłanych zgłoszeń i portfolio. O wyborze zdecydowały zarówno kompetencje literackie oraz projektowe kandydatów, jak i ich wrażliwość na społeczne, kulturowe oraz humanistyczne aspekty architektury.

Uczestników wyłoniło jury Konkursu TEORIA w składzie: arch. Ewa P. Porębska, Bogna Świątkowska, prof. Marta A. Urbańska, Marcin Szczelina, arch. Grzegorz Piątek oraz Piotr Sarzyński. Jury od lat tworzą osoby związane z architekturą, krytyką, kulturą i mediami, dla których istotnym elementem debaty o przestrzeni pozostaje również jakość języka i sposobów opowiadania o mieście.

Nad merytorycznym kształtem warsztatów i konkursem czuwało grono mentorów, tutorów oraz wykładowców związanych z architekturą, krytyką i kulturą miasta. Uczestnicy pracowali z mentorką arch. Ewą P. Porębską, tutorami arch. Zygmuntem Borawskim i arch. Igorem Łysiukiem oraz asystentem tutorów arch. Janem Rublem. W programie udział wzięli także wykładowcy i wykładowczynie: arch. Monika Komorowska, dr Renata Hryciuk, arch. Grzegorz Piątek oraz kurier Robert Cwojdziński. Wsparcie merytoryczne zapewniała prof. arch. Ewa Kuryłowicz. Organizację wydarzenia koordynowała Fundacja im. Stefana Kuryłowicza przy wsparciu pracowni Kuryłowicz + Architekci.

Saska Kępa jako laboratorium miejskich opowieści

Warsztaty poprzedziła wycieczka z przewodnikiem po Saskiej Kępie, która stała się punktem wyjścia do dalszej pracy uczestników. Spacer prowadził przez modernistyczne realizacje Bohdana Lacherta, Józefa Szanajcy, Heleny i Szymona Syrkusów czy Mariana Lalewicza, ale tym razem architektura nie była analizowana wyłącznie przez pryzmat formy i historii projektów.

Organizatorzy zaproponowali uczestnikom spojrzenie na miasto jako przestrzeń codziennego doświadczenia, ruchu i relacji społecznych. Szczególne znaczenie miała obecność kuriera Roberta Cwojdzińskiego, który opowiadał o mieście z perspektywy swojej pracy i tras przemierzanych każdego dnia. To właśnie ta perspektywa stała się inspiracją dla głównego tematu zadania konkursowego.

Temat prac realizowanych w ramach II etapu Konkursu TEORIA brzmi: „Miasto oczami kuriera”. Uczestnicy będą rozwijać swoje autorskie eseje w oparciu o doświadczenia zdobyte podczas warsztatów, obserwacje Saskiej Kępy oraz rozmowy prowadzone w trakcie dwóch dni spotkań. Gotowe teksty zostaną przesłane do oceny jury do 28 lipca 2026 roku. Najlepszy tekst, po opracowaniu redakcyjnym i tłumaczeniu na język angielski, zostanie opublikowany jako esej stanowiący 12 tom serii wydawniczej Fundacji „Architektura Kultury – Kultura Architektury”.

Architektura potrzebuje języka

Program warsztatów połączył wykłady, dyskusje i intensywną pracę pisarską. Grzegorz Piątek mówił o własnej drodze od architektury do pisania, dr Renata Hryciuk przybliżyła uczestnikom temat krajobrazów jedzeniowych Warszawy w perspektywie antropologii kulturowej, a arch. Monika Komorowska opowiadała o mieście widzianym z perspektywy użytkowników. Ważnym elementem programu była również rozmowa o języku współczesnej architektury i sposobach budowania narracji wokół przestrzeni.

Ewa P. Porębska prowadziła uczestników przez zagadnienia związane z odpowiedzialnością słowa, językiem afirmacji i wykluczenia oraz rolą krytycznego myślenia w opisywaniu architektury. Z kolei Zygmunt Borawski i Igor Łysiuk skupili się na perspektywach narracyjnych i pytaniu o to, czy architektura potrzebuje dziś nowych form opowiadania.

Centralnym elementem warsztatów była indywidualna praca nad krótkimi tekstami inspirowanymi spacerem po Saskiej Kępie i doświadczeniem miasta obserwowanego z różnych punktów widzenia. Drugiego dnia uczestnicy prezentowali swoje teksty oraz konsultowali tematy dalszych prac konkursowych.

Przestrzeń dla nowego myślenia o architekturze

Konkurs TEORIA od lat zajmuje wyjątkowe miejsce w środowisku architektonicznym. Nie skupia się na projektowaniu budynków, lecz na rozwijaniu refleksji krytycznej, umiejętności interpretacji przestrzeni i świadomego języka opisu architektury. Fundacja im. Stefana Kuryłowicza konsekwentnie buduje platformę wymiany myśli między architekturą, humanistyką i naukami społecznymi.

„Konkurs TEORIA dotyczy kwestii, która cały czas budzi wątpliwości i jest źródłem krytyki, mianowicie sposobu komunikowania problemów i wartości architektonicznych szerszej publiczności. Naszą ambicją jest nie tylko poprawa tej komunikacji, ale także udzielenie głosu architektom, aby potrafili stać się również krytykami architektury. Mają do tego pełne prawo, a także realną szansę, ponieważ wykształcenie, które zdobywają od początku studiów, daje im niezwykły atut. Rozumieją bowiem, o czym piszą, i są przedstawicielami tego zawodu. Jednocześnie wciąż pojawiają się głosy, że w środowisku architektonicznym istnieją braki w umiejętności werbalizowania tego, co się projektuje i tworzy” – podkreśla prof. Ewa Kuryłowicz, Przewodnicząca Rady Fundacji.

Dwudniowe warsztaty na Saskiej Kępie stały się intensywnym czasem rozmów, wymiany doświadczeń i wspólnego namysłu nad współczesnym miastem. Organizatorzy podkreślają, że architektura potrzebuje dziś nie tylko dobrych projektów, ale również nowych sposobów opowiadania o przestrzeni i jej użytkownikach. Przed uczestnikami kolejny etap Konkursu TEORIA i czas intensywnej pracy nad autorskimi tekstami rozwijanymi w oparciu o doświadczenia zdobyte podczas warsztatów.

12. edycja konkursu TEORIA została objęta Patronatem Honorowym Prezydenta m.st. Warszawy

Patroni, Partnerzy i Przyjaciele: Kuryłowicz + Architekci, Kongres Architektury Polskiej, Kontakt-Simon, Aluprof, Laboratorium Architektury 60+, Spectra Lighting, Hörmann Polska, Schindler Polska, Geberit, Develia Vita w domu, Warbud SA, Stowarzyszenie im. Ludwiga van Beethovena, Kancelaria PRIMA TAX & LEX Jan Wiśniewski, Kazimierski Ośrodek Kultury Promocji i Turystyki, Wydział Architektury Politechniki Gdańskiej, Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej, Stowarzyszenie Architektów Polskich, Polska Akademia Nauk, Architektura-murator, Architektura i Biznes, Builder Polska, NN6T notes na 6 tygodni, Dom WPROST, WPROST